Home
Video
Uçak hobilerimiz
Müzik dinle
Eğlence ve Oyun
Çeşitli konular
Dünya
Türkiye
Magazin
Ekonomi
Dış Ticaret
Turizm Sektörü
Sanayi
Madencilik
Tarım Sektörü
Piyasalar
Borsalar
Döviz kurları
Menkul Kıymetler
Üretim ve Sermaye
Dev Projeler
Nabucco Projesi
İzmit Körfez Köprüsü
Otomobiller
Toplum ve Yaşam
Kültür
Sanat
Bilim ve teknoloji
Site hakkında
Bize ulaşmak
Konuk defteri

 Döviz piyasası ve döviz kuru

 

Bu piyasada onlarca banka ve aracı faaliyet göstermekte, işlemlerin çok küçük bir bölümü nakit üzerinden yürütülmektedir. Yine bu piyasalarda işlemlerin çok büyük bir kısmı bilgisayar sistemleri ve telefon aracılığı ile gerçekleştirilmekte, dolayısıyla işlemler büyük ölçüde kaydi olarak yürütülmektedir. Bir para birimini satın alabilmek için diğer para biriminden vazgeçilmesi gereken miktar döviz kuru olarak adlandırılır. Döviz kuru iki farklı biçimde açıklanabilir. 

Direkt Döviz Kuru : Bir birim yabancı paranın değerinin yerli para cinsinden açıklanmasıdır örneğin (1 dolar=1,5 YTL).

Dolaylı Döviz Kuru : Bir birim yerli paranın değerinin yabancı para cinsinden açıklanmasıdır örneğin (1 YTL=0,666 dolar).

Bunun dışında yabancı paraların birbirleri cinsinden değerini ise Çapraz Kur olarak tanımlanmaktadır. Örneğin 1 dolar = 0,8427 euro veya 1euro = 1,1867 dolar gibi. Günlük basında, çapraz kurlar genellikle dolar/euro veya €/$ kısaltmasıyla ifade edilir. Para birimleri arasındaki bu dönüşüm oranının kimi zaman Parite olarak adlandırıldığı görülmektedir. örneğin euro dolar paritesi gibi. 

Yerli Paranın Değer Kazanması : 1 birim yabancı para satın almak için ödenmesi gereken yerli para miktarının azalmasıdır.  Yerli Paranın Değer Kaybetmesi : 1 birim yabancı para satın almak için ödenmesi gereken yerli para miktarının artmasıdır. 

Nominal Döviz Kuru : Bir para biriminin bir başka para birimi karşısındaki değeridir. Yukarıda tanımladığımız şekli ile döviz kuru, çoğu zaman nominal döviz kuru olarak adlandırılır. Reel Döviz Kuru: Yerli para biriminin yabancı paralar karşısında satın alma gücüne göre düzeltilmiş değeridir. Örneğin; 1 dolar = 1,45 YTL iken, New York’ta hamburger fiyatı 2.56 dolar, İstanbul’da ise 3,5 YTL ise, reel döviz kurunu hesaplayabilmek için şu formül kullanılır: 
 

Sermaye hareketlerinin kısıtlı olduğu ülkelerde kurlar, dış ticaret veya cari işlemler dengesi yoluyla dengeye gelirler. Ama, sermaye hareketlerinin serbest olduğu ekonomilerde, cari işlemler açığı nedeniyle döviz kurları artmayabilir. Yani konu fiyat sorunu değildir ayrıca cari açığın kapanmasının tek çaresi, döviz fiyatlarının artmasıdır. Kambiyo serbestisi olan ülkelerde, kurları belirleyen esas etmenin, sermaye hareketleridir. Birincisi, döviz fiyatlarındaki artışlar, enflasyonu hızlandırır. İkincisi, döviz fiyat artışını zorlayacak bir sermaye girişi kısıtlaması ve hatta sermaye kaçışı, büyümeyi yavaşlatır. Bu sakıncalar ‘maliye politikası' önlemleriyle tahammül sınırları içinde tutulabilir. Yani kamu harcamaları gevşetilmezse, enflasyon ciddi bir artış gösteremez. Cari işlem açığı kontrol altına alınamazsa,  hem orta boy bir devalüasyon olacak ve fiyatlar artacak, hem de ekonomi, tekrar küçülecektir.

Döviz Kurunun Belirlenmesi:

Döviz kuru, bir para biriminin bir diğer para birimi karşısındaki fiyatı olarak tanımlanıyor. Döviz kuru kotasyonları çift taraflı veriliyor; Bid / Offer (Alış / Satış)

Örnek:  Dolar/TL  - 1.7810/15 ,  10/15 - PIPS olarak adlandırılıyor.

Alış ile satış arasındaki fark “spread” olarak adlandırılıyor. Spread’i kote edilen döviz ve miktarı, kotasyon isteyen müşterinin niteliği, belirsizlik, tatil ve hafta sonları gibi birçok faktör etkiliyor. Kotasyonlarda bir para “baz döviz” (bir birimi kote edilen para) olarak alınıyor. Genelde ABD Doları piyasalarda baz döviz olarak kabul edilir.

Döviz kurları direkt veya dolaylı olarak belirlenebiliyor... Direkt Kotasyon (Fiyat kotasyonu olarak bilinir) yabancı bir paranın bir biriminin yerli para birimiyle fiyatıdır.

Örnek: 1 dolar = 1.33 TL - Türkiye’de Direkt Kotasyon. Dolaylı kotasyon (Miktar kotasyonu olarak da bilinir) ise, paranın bir biriminin yabancı para ile ifadesi olarak tanımlanıyor. Örnek: 1 TL = 0.000... dolar.

Çarpraz Kur Nedir...

Yurtiçi piyasalarda yerli para içermeyen gösterimler çapraz kur olarak tanımlanırken, uluslararası piyasalarda ABD Doları içermeyen kurlar çapraz kur olarak tanımlanır. Genelde uluslar arası piyasalarda kurlar ABD Doları’ndan kote ediliyor. Buradan hareketle eğer tüm para birimlerinin dolara karşı değeri biliniyorsa, herhangi iki para birimi arasındaki değişim oranı kolaylıkla belirlenebilir. Bu işlem çapraz kur hesaplaması olarak da adlandırılabiliyor. Örneğin; bir banka müşterisi, İsviçre Frangı’na karşı İngiltere Sterlini satın almak istiyorsa çapraz kur hesaplaması gerekiyor. Bankanın ve müşterinin İsviçre Frangı / Sterlin çapraz kurunu hesaplarken alım satım oranlarını doğru bir biçimde kullanması önem kazanıyor.

Dalgalı Kur...

Döviz paritesinin alış ve satış değerlerinin serbest piyasa kurallarına göre Merkez Bankasının müdahalesi olmaksızın belirlenmesi. Ülkelerin para birimleri serbest piyasalarda belirlenirler fakat kura müdahale etmenin bir yolu vardır, faiz. Serbest dalgalı kurda Merkez Bankası döviz alım ve satımı yaparak kura müdahale edebilir. Bu müdahaleler piyasalarda oluşan yada oluşabilecek aşırı dalgalanmaların önüne geçmek için yapılır. Merkez bankaları kurlarda istikrar sağlamak için kısa vadeli faiz oynmaları yapabilirler. Döviz kuru sistemlerinin en esnek olanı, kurların hiçbir müdahale olmadan tamamen piyasada arz ve talebe göre belirlendiği serbest dalgalı kur sistemidir. Serbest dalgalı kur sistemlerinde döviz kurları uygulanan para politikasının bir politika aracı olmayıp, ekonomik gelişmelerin, uygulanan programın ve bekleyişlerin bir sonucu olarak piyasada belirlenmektedir.

Teorik olarak uygulaması mümkün gibi görünse de pratikte merkez bankaları dalgalı kur sistemlerinde de aşırı dalgalanmaları önlemek gibi amaçlar doğrultusunda zaman zaman müdahale etme gereği duymaktadırlar.

Dalgalı kur Devalüasyonun anlamına gelebilir mi...

Dalgalı kur sistemine geçiş, dövizi serbest bırakmak demektir. Buna yüzer kur, esnek kur sistemi de deniyor. Dövizi serbest bırakmak, devalüasyon demektir. Yalnız bu sistemde bunu hükümetin kendisi yaptırmıyor, piyasaya bırakıyor. Hükümet böyle bir karar alırsa, bu doğrudan doğruya devalüasyonu piyasaya yaptırmak anlamına gelir. Devalüasyonun yararları ve zararları var. Zararlarından biri, kur politikasını rafa kaldırmak demektir. Bu, ekonomik istikrar programının rafa kaldırılması anlamına gelir. Çünkü istikrar programının temel ayağı, kurların nominal çıpa olarak kullanılmasıdır. Para arzı buna bağlanmıştır. Programın temel ayağı kalkarsa, istikrar programını rafa kaldırmak gerekir.

Dalgalı kur sisteminde kazananlar da olabilir...

Örneğin bir yıl içinde döviz kurlarıyla enflasyon arasındaki makas 22 puan açılabilir... bugüne kadar kim zarar ettiyse, devalüsyondan da bunlar kar edecek. Başka yararları da var. Döviz dengesi sağlanır, ihracat artar, faizler düşer. Devalüasyon baskısının panzehiri faizdir. Devalüasyon baskısı devam ettiği sürece, faiz yüksek çıkar. Bir yararı da, makro dengeler düzelir. Dalgalı kur sisteminde ülke parasının değeri piyasa tarafından belirlenmektedir. Döviz piyasasına yapılan müdahaleler, kurların istenilen düzeyde oluşmasını sağlamak yerine bu piyasadaki gereksiz dalgalanmaları önlemek ve değişimleri daha ılımlı hale getirmek için yapılır. Böylece para politikası daha etkin hale gelmekte ve ülkenin tutması gereken uluslararası rezerv miktarı azalmaktadır. Serbest dalgalanan döviz kuru sisteminden kaynaklanan olumsuzluk ise, dış ekonomik ilişkilerde belirsizlikleri ve riskleri artırması nedeniyle kaynak dağılımını olumsuz etkilemesidir. Kur sisteminin dalgalı kur yerine devlet organları tarafından belirlenmeye çalışılması, istenilen bir düzeyde zorla tutulmaya çalışılması durumuna da sabit kur denir. Çapraz kurların, dolar piyasasına göre olması gereken denge kurundan sapması halinde piyasalarda arbitraj olanağı ortaya çıkıyor.
   

Dolar Kuru ve Çapraz Kur  

Hemen her ülkede döviz ticareti ile uğraşan bankalar ve diğer mali kurumlar, ulusal para ile ilgili kurların belirlenmesinde Amerikan Doları'nı esas alırlar. Dolar dünyadaki döviz piyasalarında değer standartı olma görevini üstlenmiştir. Her ülkede kurların Dolar cininden belirlenmesi, hesaplamalarda büyük kolaylıklar sağlar. Bütün ulusal paralar Dolar cinsinden ifade edilince ulusal paraların da birbirleriyle değişim oranını bulmak kolaylaşır. Farklı paraların kurlarının Dolar gibi ortak bir payda üzerinden hesaplanması sonucu bulunan kura çapraz kur denir. Çapraz kur ile belirlenen dolaylı kurdur. Böyle bir işlem Döviz piyasalarında gereksiz karışıklığı önlemekte ve piyasa işlemlerine açıklık ve basitlik getirmektedir. Halen uluslararası piyasalarda en çok alınıp satılan yabancı para ABD Dolarıdır. Onu Alman Markı, Japon Yeni, İngiliz Sterlini ve isviçre Frankı lakip etmektedir. 

Efektif Döviz Kur

Bir ulusal paranın değeri onunla satın alınabilecek yabancı mal, hizmet ve mali değerler bağlıdır. Bu da döviz kurunun tersine eşittir. (Aslında bu döviz kurunun satın alma gücü paritesi yöntemine göre belirlenmesinden başka bir şey değildir.) Sabit kur sistemlerinde bunu hesaplamak oldukça kolaydır. Değişken kur sistemlerinde ise ulusal para zaman içinde bazı yabancı paralara karşı değer kazanırken, diğerlerine göre değer kaybedebilir. Böyle bir durumda ulusal paranın efektif döviz kurunun hesaplanması gerekir. Efektif Döviz kuru, ulusal paranın, ülkenin başlıca ve en çok hacimli dış ticaret yaptığı ülkelerin paralarıyla olan kurlarının ağırlıklı ortalamasına eşittir. Ağırlık olarak da sözkonusu ülkelerle olan ticaret oranlan kullanılır. 

Nominal Kur ve Reel Kur  

Piyasada geçerli kurlar nominal kurlardır. Fakat ulusal para enflasyondan dolayı aşırı değerlenmiş veya düşük değerlenmiş olabilir. Bu durumda reel kurların hesaplanması gerekir. Nominal kurların ilgili dönem içindeki enflasyon oranına göre düzeltilmesinden elde edilen kurlara da reel kur denilmektedir. Reel kur nominal kurun altına düşerse ülkenin ödemeler bilançosu bundan olumsuz etkilenir. 

Yabancı ülkelerin paralarına genel bir terim olarak "döviz" denilmektedir. Döviz piyasaları da, yabancı paraların alınıp satıldığı ya da bir ulusal paranın başka bir paraya dönüştürülmesine imkan veren kurumsal yapılardır. 

Döviz Piyasasının Başlıca Özelikleri

1- Döviz piyasaları alıcı ve satıcıların karşılaştıkları mekanlar değillerdir. Çünkü işlemleri genelde aracılar gerçekleştirmektedir.

2- Döviz piyasaları belirli bir borsa şeklinde örgütlenmiş piyasalar değillerdir. Bina ve örgütsel yapı bu piyasalarda bulunmaz. Döviz piyasası örgütlenmemiş bir piyasadır.

3- Döviz piyasaları evrensel nitelikte piyasalardır.Tüm ulusal piyasalardaki kurlar uyum içinde bulunur. Bunu arbitrajcılar sağlamaktadır.

4- Dünya yüzünde döviz piyasası hiç kapanmayan bir piyasadır.

5- Döviz piyasaları tam rekabet piyasasına oldukça yakın piyasalardır.

6- Döviz piyasalarında efektifle döviz arasında ayrım yapılır. Buna göre; 

Döviz Piyasası İşlemleri 

Efektif: Direkt banknot şeklinde olan yabancı paralardır.

Döviz: Nakde dönüştürülebilir ödeme araçları şeklinde olan yabancı paralar ise (para ve benzerleri: çek, senet, seyahat çekleri, banka havaleleri vb.) döviz olarak adlandırılır. 

Döviz Piyasasının Fonksiyonları  

1- Piyasanın temel işlevi, ticaret ve sermaye akımlarının gerçekleştirilmesidir. Döviz işlemlerinin varoluş nedeni kaynakların uluslar arasında el değiştirmesine aracılık etmesidir.

2- Kredi Sağlama: Dış ticarete gerekli olan kredi döviz piyasasından sağlanabilir.

3- Satın Alma Gücünün Transferi: Döviz piyasası aracılığıyla ithalatçı ve ihracatçılar arasındaki ödemeler sağlanır. Ülkeler arasında ödemelerin kendi paraları cinsinden olmasını sağlayıp malların devri ile de satın alma gücü transfer edilmiş olur.

4- Döviz Kuru Risklerini Önleme: Döviz piyasası bu riskleri genelde arbiırajcılar ve vadeli işlemler piyasası aracılığıyla sağlar. 

Vadeli Döviz Piyasası 

Döviz Piyasalarının Organları

Bunlar bankalar, merkez bankaları ve diğer kambiyo ajanlarıdır. Piyasada bunların dışında dealer'lar, brokerlar, döviz büfeleri, arbitrajcılar ve spekülatörler bulunmaktadır. 

Döviz Piyasaları İle Ödemeler Bilançosu Arasındaki Bağlantılar

Bilindiği üzere ödemeler bilançosu belli bir dönemdeki bir ülkenin diğer ülkelerle olan harcamalarının ve alımlarının tümünü kapsar. İki ülke arasındaki tek ilişkinin ithalat ve ihracatla sınırlı olduğu varsayılacak olursa aşağıdaki tespitler doğru olacaktır.Ödemeler bilançosu uluslararası ticaretin mal ve hizmet değişimi kısmını düzenlemektedir. Döviz piyasası ise uluslararası ticaretin ülke paralarının değişimi ile ilgili yönünü düzenlemektedir. Bu farklılıkların bir çoğu da ödemeler bilançosunun normal bir işletme bilançosundan farklı olmasından kaynaklanmaktadır. Normal bir bilançoda bütün işlemler ulusal para birimi cinsinden düzenlenirken, ödemeler bilançosu genelde anahtar para birimi üzerinden düzenlenmektedir.

Ödemeler bilançosunun yaptığı düzenlemeyi döviz piyasasının yaptığı düzenlemelerden ayıran başlıca üç özellik vardır:

1- Kapsam Farklılığı: Ödemeler bilançosu döviz piyasasına göre daha çok ekonomik işlem kapsar. Çünkü bazı işlemler ödemeler bilançosuna girdiği halde döviz piyasasını ilgilendirmez. Örneğin, bir ülkenin kendi parası üzerinden yaptığı ithalat ve ihracat, takas şeklinde yapılan ticaret, karşılıksız mal ve hizmet bağışı gibi...

2-  Zaman Farklılığı: Ödemeler bilançosu ile döviz piyasaları arasında zaman farklılığı da bulunmaktadır. Örneğin, kredi ile yapılan ihracat ve ithalatta, işlemler önce ödemeler bilançosunda görünmekte fakat döviz piyasasını reel olarak daha sonra ilgilendirmektedir. 

3-  Değerleme Farkı: İhracat ve ithalat ödemeler bilançosuna döviz piyasasından farklı değerlendirmelerle girebilir. Örneğin, ihracat ve ithalat ödemeler bilançosuna FOB olarak girmiş olsun. Halbuki, ulaşım,sigorta vb. için de döviz talep edileceğinden. Bu değerler CİF döviz piyasasına girecektir.

Bu farklılıklara rağmen ödemeler bilançosu, büyük ölçüde döviz piyasasının durumunu yansıtır. Bundan dolayı, ödemeler bilançosunun açık ya da fazla vermesi,döviz piyasasındaki döviz arz ve talebini değiştirerek döviz kurunu düşürür ya da yükseltir. 

Ödemeler bilançosu açık verdiği zaman, hükümetler ellerinde yeterli döviz rezervi yoksa bunu kapatmak için piyasalara başvuracaklar, dolayısıyla döviz talebi artacaktır. Döviz talebinin artması ise dövizin fiyatının yükselmesi buna karşılık ulusal paranın değer kaybetmesi demek olacaktır. (Devalüasyon). Tersi durumda ise sonuç revalüasyona gelecektir. 

Devalüasyon ve Revalüasyon

Bir para biriminin diğer bir para birimine göre değer kaybetmesine develüe (devaluation) edilmesi; bir para biriminin diğerine göre değer kazanmasına ise revalüe (revalüation) edilmesi denir.  

Döviz Arbitrajı  

Bir ülke para birimi değerinin, bir piyasada diğer ülke piyasalarındaki değere göre yüksek olması durumunda, paranın değerinin düşük olduğu piyasadan alınıp, değerinin yüksek olduğu piyasada satılmak suretiyle kazanç sağlama işlemidir. Görüldüğü gibi arbitraj, iki ülke paralarının kurlarının farklı olması yada çapraz kurların tutarlı olmaması durumunda oluşur. Arbitraj salt ticaretten farklıdır. Çünkü dövizin ucuz olduğu piyasada alınıp pahalı olduğu piyasada satılması eş zamanlıdır. Bu yüzden herhangi bir risk taşımamaktadır. Risksiz bir işlem oluşu arbitrajı spekülasyondan ayıran en önemli özelliktir. Arbitrajın en önemli faydası bütün piyasalarda tek fiyatın oluşumunu sağlamasıdır. Buna "Tek Fiyat Kanunu" da denilmektedir. Arbitraj iki uçlu, üç uçlu ve çapraz kura dayalı olarak yapılabilir.  

Döviz Spekülasyonu Nedir? 

Döviz spekülasyonu, bir kimsenin kendi tahminlerine dayanarak fiyatında yükselme beklediği dövizi alması, fiyatında düşme beklediği dövizi ise satması yoluyla kar sağlama faaliyetidir. Eğer tahminler doğru çıkarsa kar sağlanır, tersi durumda zarar edilir. Spekülasyonda gelecekteki fiyat hareketleri konusunda belirsizlik olduğu için risk sözkonusudur. Döviz spekülasyonu hem spot piyasada hem de vadeli işlem piyasalarında yapılabilir. Fakat vadeli işlem piyasalarında spekülasyon daha karlı olabilir.  

                                                                                                                                                                                             

to Top of Page